Requiem Mozarta

Requiem Wolfganga Amadeusza Mozarta należy do tych dzieł, które przekraczają granice swojej epoki. Ostatnia, niedokończona kompozycja wielkiego klasyka, ukończona po jego śmierci przez Franza Xavera Süßmayra, od ponad dwóch stuleci pozostaje jednym z najbardziej przejmujących muzycznych świadectw ludzkiego doświadczenia śmierci – lęku, tajemnicy, pożegnania i nadziei. Mozartowskie Requiem od początku otacza aura niezwykłości. Przerwane śmiercią kompozytora dzieło, wielość hipotez dotyczących jego ukończenia i silnie zakorzeniona w kulturze legenda sprawiają, że słuchamy go jednocześnie jako muzyki i jako swoistego artystycznego testamentu. Jednak poza legendą pozostaje przede wszystkim muzyka – niezwykle intensywna, dramatyczna i emocjonalna, w której klasyczna dyscyplina spotyka się z zapowiedzią nowej, romantycznej wrażliwości. Szczególnego znaczenia nabiera wykonanie oparte na brzmieniu instrumentów historycznych i wiedzy o praktyce muzycznej końca XVIII wieku. Dawne instrumenty zmieniają koloryt orkiestry, sposób artykulacji i kształtowania frazy, pozwalając spojrzeć na Requiem z perspektywy jego czasu. Nie chodzi jednak o rekonstrukcję zamkniętej przeszłości. Muzyka Mozarta pozostaje żywa właśnie dlatego, że przemawia do nas także poprzez współczesną wrażliwość – nasze pytania, emocje i doświadczenie przemijania. W tym ujęciu Requiem staje się czymś więcej niż dziełem sakralnym. Jest muzycznym rytuałem przejścia i pożegnania, którego uniwersalność wynika z prostego, a zarazem fundamentalnego doświadczenia: świadomości, że życie ma swój kres. Tekst liturgiczny, odwołujący się zarówno do tradycji chrześcijańskiej, jak i znacznie starszych wyobrażeń o śmierci i sądzie ostatecznym, otrzymuje u Mozarta niezwykłą siłę obrazowania. Paradoksalnie, Requiem można też usłyszeć w dialogu z jednym z najbardziej odmiennych dzieł kompozytora – Czarodziejskim fletem. Opera i msza żałobna, pozornie należące do dwóch różnych światów, spotykają się w refleksji nad śmiercią, przejściem i przekroczeniem granicy między tym, co znane, a tym, co pozostaje tajemnicą. Jedno można potraktować jako requiem profanum, drugie jako requiem sacrum – dwa oblicza tego samego ludzkiego doświadczenia. Wyjątkowy i niepowtarzalny charakter tego wykonania podkreśli udział Narodowej Orkiestry Dętej, która zaprezentuje Requiem Mozarta w transkrypcji na instrumenty dęte i chór. To niezwykłe połączenie pozwoli odkryć jedno z najsłynniejszych dzieł kompozytora w zupełnie nowym brzmieniu. Potęga i szlachetność instrumentów dętych wydobędą z muzyki nowe barwy, kontrasty i napięcia, nadając jej odmienny wymiar emocjonalny. W zestawieniu z delikatnością i dramatyzmem partii chóralnych stworzą interpretację, która nie będzie jedynie przypomnieniem dobrze znanego arcydzieła, lecz stanie się jego świeżym, współczesnym odczytaniem. Być może właśnie w tym tkwi ponadczasowa siła Requiem – dzieła, które mimo upływu wieków nie przestaje poruszać i skłaniać do refleksji. Każda epoka odnajduje w nim własne pytania, a każde pokolenie odczytuje je na nowo. Choć Mozart nie zdążył go ukończyć, jego muzyka nie potrzebuje ostatecznego domknięcia, by przemawiać do nas z niezwykłą mocą. W jej brzmieniu spotykają się śmierć i piękno, rozpacz i nadzieja, przemijanie i trwanie. Nowa odsłona tego arcydzieła pozwoli spojrzeć na nie z innej perspektywy, a zarazem na nowo doświadczyć jego uniwersalnego, głęboko ludzkiego przesłania.